अहिलेको सामग्रीलाई जस्ताको तस्तै आधार बनाएर थप विस्तृत, समाचार शैलीमा विस्तार गरिएको संस्करण तल प्रस्तुत गरिएको छ—मूल अर्थ नघटाई अझ व्याख्यात्मक बनाइएको छ।

अहिले गर्मी दिनदिनै तीव्र हुँदै गइरहेको छ । विशेषगरी नेपालका तराई तथा तल्लो भेगका समथर भू–भागहरूमा तापक्रम उल्लेखनीय रूपमा बढिरहेको छ । दिउँसोको समयमा चर्को घाम र तातो हावा (लू) का कारण जनजीवन प्रभावित बन्न थालेको छ । गर्मी छल्नका लागि मानिसहरूले घर, कार्यालय तथा अन्य सार्वजनिक स्थानहरूमा पंखा, एयर कन्डिसनर (एसी) र कुलर जस्ता विद्युतीय उपकरणहरूको प्रयोग बढाइरहेका छन् ।

यस्ता उपकरणहरूले तत्काल राहत दिए पनि, तिनको प्रयोग गर्दा उचित सावधानी अपनाउनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । सामान्य देखिने साना लापरबाहीहरूकै कारण ठूला दुर्घटनाहरू समेत निम्तिन सक्ने भएकाले प्रयोगकर्ताहरू सचेत रहनुपर्ने विज्ञहरूले सुझाव दिने गरेका छन् । विशेषगरी अत्यधिक तापक्रम, विद्युत् सर्ट सर्किट वा कमजोर वायरिङका कारण एयर कुलर तथा अन्य शीतलन उपकरणहरूमा आगलागी वा विस्फोटसम्मको जोखिम रहने बताइन्छ ।

त्यसैले गर्मी मौसममा कुलर प्रयोग गर्दा हुन सक्ने सम्भावित जोखिमहरूलाई मध्यनजर गर्दै केही सामान्य तर महत्वपूर्ण गल्तीहरूबाट जोगिनु आवश्यक हुन्छ ।

१. मोटर अत्यधिक तातो हुनु

कुलरको मोटर अत्यधिक तातो हुनु सबैभन्दा सामान्य तर खतरनाक समस्या हो । यो अवस्था प्रायः तब देखिन्छ जब कुलर लामो समयसम्म लगातार चलाइन्छ । यदि गर्मी मौसममा ८ देखि १० घण्टाभन्दा बढी समयसम्म लगातार कुलर चलाइयो भने मोटरमा अत्यधिक भार पर्छ । यसले मोटरको तापक्रम असामान्य रूपमा बढाउने मात्र होइन, आगलागी वा उपकरण नष्ट हुने जोखिम पनि बढाउँछ । कतिपय अवस्थामा लामो समयको प्रयोगले मोटर पूर्ण रूपमा जल्ने सम्भावना पनि रहन्छ ।

२. पानी बिना नै कुलर चलिरहनु

कुलरको कार्यप्रणाली पानीको प्रयोगमा आधारित हुन्छ । तर कहिलेकाहीँ पानी सकिएको अवस्थामा पनि प्रयोगकर्ता ध्यान नदिई कुलर चलाइरहने गर्छन् । यसले कुलरको शीतलन प्रणालीमा प्रत्यक्ष असर पार्छ र मोटरमा अतिरिक्त दबाब सिर्जना गर्छ । पानी बिना चलाउँदा मोटर छिटो तात्ने, पार्टपुर्जा बिग्रने तथा अन्ततः आगलागीको जोखिम बढ्ने सम्भावना रहन्छ । त्यसैले पानीको स्तर नियमित रूपमा जाँच गर्नु अत्यन्त जरुरी हुन्छ ।

३. कमसल वा पुराना तारहरूको प्रयोग

विद्युत् जडानका लागि प्रयोग गरिने तार तथा एक्सटेन्सन बोर्डहरूको गुणस्तर कमजोर भएमा ठूलो खतरा उत्पन्न हुन सक्छ । विशेषगरी सस्तो वा पुराना तारहरूले उच्च लोड सहन सक्दैनन् । कुलरले निरन्तर विद्युत् खपत गर्दा यस्ता तारहरू तात्ने, पग्लिने वा सर्ट हुने सम्भावना हुन्छ । यसले मात्र उपकरण बिग्रन होइन, घरमै आगलागी हुने जोखिम समेत बढाउँछ । त्यसैले सधैं गुणस्तरीय र सुरक्षित वायरिङ प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ ।

४. कुलर नियमित रूपमा सफा नगर्नु

कुलर लामो समयसम्म सफा नगर्दा धुलो, फोहोर र कणहरू मोटर तथा पंखा वरिपरि जम्मा हुन थाल्छन् । यसले वायुप्रवाहमा अवरोध सिर्जना गर्छ र मोटरलाई बढी काम गर्न बाध्य बनाउँछ । परिणामस्वरूप मोटर अत्यधिक तात्ने, आवाज आउने वा पूर्ण रूपमा बन्द हुने समस्या देखिन सक्छ । कहिलेकाहीँ यस्ता फोहोरका कारण सर्ट सर्किट भएर आगलागीको जोखिम पनि बढ्न सक्छ । त्यसैले नियमित सरसफाइ अनिवार्य मानिन्छ ।

५. कुलरलाई प्रत्यक्ष घाम पर्ने ठाउँमा राख्नु

धेरै मानिसहरूले स्थानको अभाव वा सुविधा अनुसार कुलरलाई प्रत्यक्ष घाम पर्ने ठाउँमा राख्ने गर्छन् । तर यस्तो अभ्यास दीर्घकालीन रूपमा हानिकारक हुन्छ । लगातार घामको तातो र चलिरहेको मोटरको ताप दुवैले उपकरणलाई अत्यधिक तातो बनाउँछ । यसले कुलरको कार्यक्षमता घटाउने मात्र होइन, जोखिमपूर्ण अवस्था पनि सिर्जना गर्न सक्छ । त्यसैले कुलरलाई सधैं छायाँ पर्ने, हावा चल्ने र चिसो वातावरण भएको स्थानमा राख्नु उपयुक्त हुन्छ ।

यसरी गर्मीमा कुलरको प्रयोग गर्दा साना सावधानीहरूले ठूलो दुर्घटना रोक्न सक्छन् । नियमित मर्मत, सही प्रयोग र सचेत व्यवहारले मात्र सुरक्षित र प्रभावकारी शीतलन सुनिश्चित गर्न सकिन्छ ।